| Polska Koalicja „Zdrowe Płuca” jako platforma zrzeszająca ekspertów medycznych oraz organizacje działające na rzecz ochrony zdrowia publicznego, z dużym niepokojem obserwuje dynamiczny rozwój rynku beztytoniowych saszetek nikotynowych. |
Najnowszy raport Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) z 2026 roku pt. „Exposing marketing tactics and strategies driving the global growth of nicotine pouches” dostarcza alarmujących danych, które wymagają podjęcia pilnych, prewencyjnych kroków legislacyjnych w celu ochrony społeczeństwa, ze szczególnym uwzględnieniem dzieci i młodzieży.
Wzywamy organy państwowe do wprowadzenia przemyślanych i systemowych regulacji prawnych, które pozwolą na skuteczną kontrolę tych produktów i zapobiegną upowszechnianiu się nowego nałogu nikotynowego.
1. Analiza skali zjawiska i pozycji rynkowej Polski
- W 2024 roku globalna sprzedaż detaliczna tych produktów osiągnęła poziom 23,46 miliarda sztuk, co stanowi wzrost o 50,5% rok do roku. W 2025 roku wartość rynku zbliżyła się do poziomu 7 miliardów dolarów amerykańskich.
- Głównym motorem tego wzrostu są międzynarodowe koncerny tytoniowe, które poprzez dywersyfikację portfolio rekompensują sobie spadki notowane w segmencie tradycyjnych wyrobów tytoniowych.
- Choć największym rynkiem pozostaje Ameryka Północna, raport WHO wprost wskazuje Polskę (obok Niemiec i Szwecji) jako jeden z krajów europejskich o najwyższej i najszybciej rosnącej popularności saszetek nikotynowych.
2. Ostrzeżenie medyczne. Ryzyko toksykologiczne i potencjał uzależniający
Jako profesjonaliści i eksperci medyczni pragniemy zwrócić uwagę na poważne ryzyka zdrowotne, jakie wiążą się z niekontrolowaną dystrybucją saszetek:
| Wysokie stężenia substancji czynnej: Zawartość nikotyny w niektórych produktach waha się w skrajnie szerokim zakresie, osiągając wartości od 50 do nawet 150 mg/g. |
- Mechanizmy przyspieszające uzależnienie: Stosowanie soli nikotynowych (niwelujących podrażnienia gardła) oraz zaawansowanych technologii kapsułek (pearls technology) pozwala na uwolnienie nawet 77% zawartości nikotyny w zaledwie 5 minut. Taki gwałtowny wyrzut substancji do mózgu drastycznie przyspiesza proces uzależnienia.
- Zagrożenie przypadkowym zatruciem u dzieci: Atrakcyjne wizualnie opakowania oraz profile smakowe nawiązujące do słodyczy (np. Gummy Bears czy gumy balonowej) stwarzają realne ryzyko przypadkowego spożycia przez najmłodszych. Raport wskazuje, że objawy zatrucia u dzieci występują już przy dawkach 1–4 mg, a połknięcie saszetki o wysokiej dawce stwarza bezpośrednie zagrożenie życia. W USA aż 70% zgłoszeń dotyczących tych produktów do centrów zatruć dotyczyło dzieci poniżej 5. roku życia.
- Problem ukrytej konsumpcji: Przekaz marketingowy oparty na hasłach dyskrecji, takich jak „Anytime, Anywhere” czy „Forget the rules”, niesie ryzyko normalizacji nałogu w miejscach publicznych oraz ułatwia młodzieży ukrywanie uzależnienia przed opiekunami i nauczycielami.
3. Rekomendowane działania regulacyjne (zgodnie z wytycznymi WHO)
W celu zniwelowania luki prawnej, w której obecnie znajdują się te produkty, Koalicja „Zdrowe Płuca” rekomenduje pilne wdrożenie pięciu fundamentalnych zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia:
- Ograniczenia wiekowe i dystrybucyjne: Wprowadzenie bezwzględnego zakazu sprzedaży saszetek nikotynowych osobom nieletnim oraz całkowitego zakazu ich sprzedaży za pośrednictwem kanałów online, co ograniczy niekontrolowany dostęp młodzieży do substancji uzależniających.
- Regulacja w zakresie profili smakowych: Zakazanie stosowania aromatów owocowych i słodkich, które w świetle badań stanowią główny czynnik przyciągający dzieci i młodzież do produktów nikotynowych.
- Wprowadzenie limitów stężeń: Ustanowienie maksymalnych, sztywnych limitów stężenia nikotyny w pojedynczym produkcie oraz ujednolicenie systemu znakowania dawek na opakowaniach, aby wyeliminować obecny chaos informacyjny wprowadzający konsumentów w błąd.
- Wdrożenie instrumentów fiskalnych: Obłożenie saszetek nikotynowych odpowiednią stawką podatku akcyzowego, co poprzez barierę ekonomiczną skutecznie zmniejszy ich dostępność dla osób młodych.
- Standaryzacja opakowań: Wprowadzenie obowiązku umieszczania jasnych ostrzeżeń zdrowotnych o potencjale uzależniającym oraz wdrożenie jednolitych, neutralnych opakowań standardowych, co zredukuje ich lifestylową atrakcyjność.
Koalicja „Zdrowe Płuca” podkreśla, że narracja o produktach „wolnych od tytoniu” (tobacco-free) bywa myląca – stosowana w nich nikotyna jest najczęściej ekstrahowana z tytoniu i może zawierać śladowe ilości związków rakotwórczych, takich jak nitrozaminy.
Zarówno ochrona zdrowia publicznego, jak i prewencja rówieśnicza wymagają od nas zdecydowanej reakcji, zanim problem uzależnienia od saszetek nikotynowych w Polsce osiągnie poziom krytyczny. Zwracamy się do Ministerstwa Zdrowia oraz Parlamentu z apelem o pilne podjęcie prac legislacyjnych opartych na merytorycznych rekomendacjach ekspertów Światowej Organizacji Zdrowia.
