30 września 2026 roku w Sokołowsku - dawnym Görbersdorfie - miały miejsce jubileuszowe obchody 200. rocznicy urodzin dr. Hermanna Brehmera, wybitnego pioniera nowoczesnego leczenia gruźlicy oraz twórcy pierwszego na świecie przeciwgruźliczego sanatorium klimatycznego. Wydarzenie objęte patronatem Polskiej Koalicji ZDROWE PŁUCA połączyło obchody naukowe z wyjątkowym spotkaniem literackim z noblistką Olgą Tokarczuk.

Całodniowe obchody, podzielone na kilka bloku programowych, otworzył Roman Rutkowski - Prezes Towarzystwa na Rzecz Dolnego Śląska im. dr. Hermanna Brehmera, który wystąpił w podwójnej roli: gospodarza oraz moderatora wszystkich paneli.

Sokołowsko a dziedzictwo polskiej i europejskiej pulmonologii
Historia dzisiejszego Sokołowska nieodłącznie wiąże się z postacią dr. Alfreda Sokołowskiego - wybitnego polskiego ftyzjatry, współpracownika i kontynutora dzieła dr. Brehmera, na którego cześć miejscowość nosi swoją obecną nazwę. Dr Sokołowski, pracując w Görbersdorfie jako asystent Brehmera, wdrażał i udoskonalał metody klimatyczno-dietetycznego leczenia gruźlicy, przenosząc je następnie na grunt polski.

Przemówienie inauguracyjne w Sanatorium „Biały Orzeł” wygłosiła dr n. med. Małgorzata Czajkowska-Malinowska, Konsultant Krajowa w dziedzinie chorób płuc:

„Upamiętnienie dr. Hermanna Brehmera to nie tylko ukłon w stronę historii medycyny, ale również wyraz szacunku dla idei, które dały początek nowoczesnej pulmonologii i kompleksowemu leczeniu chorób układu oddechowego.”

Dr Czajkowska-Malinowska podkreśliła, że znaczenie Görbersdorfu sięgało daleko poza granice Dolnego Śląska – stał się on wzorem dla późniejszych uzdrowisk przeciwgruźliczych oraz bezpośrednią inspiracją dla rozwoju słynnego ośrodka w Davos. Odnosząc się do utrwalonego w publicystyce określenia „śląskie Davos”, polscy specjaliści z dumą zauważają, że w dziejach leczenia gruźlicy to Davos mogłoby nosić miano „szwajcarskiego Sokołowska”.

Konsultant Krajowa przypomniała również postać dr. Alfreda Sokołowskiego, który wiedzę i doświadczenie zdobyte w Görbersdorfie przeniósł do Warszawy. To tam rozwijał leczenie chorób płuc oraz działalność przeciwgruźliczą, tworząc w 1909 roku Polski Związek Przeciwgruźliczy. Powojenne nadanie miejscowości jego nazwiska symbolicznie łączy dla polskich pulmonologów pionierskie dziedzictwo dr. Brehmera z początkiem rodzimej tradycji naukowej.

Nawiązując do jubileuszu 90-lecia Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc, Ekspertka złożyła hołd kolejnym pokoleniom lekarzy, pielęgniarek, badaczy i społeczników, kierując słowa szczególnej pamięci do tych, którzy w realiach II wojny światowej nie przerwali pracy medycznej i dydaktycznej, płacąc za to najwyższą cenę:

„Szczególną czcią otaczamy tych, którzy podczas wojny nadal leczyli i uczyli, narażając własne życie. Wśród zamordowanych w Szpitalu Wolskim w sierpniu 1944 roku byli lekarze i członkowie personelu, którzy pozostali przy swoich pacjentach. Ich postawa nadaje słowu «służba» jego najgłębsze znaczenie.”

Rewolucyjne metody dr. Hermanna Brehmera

Wykład naukowy pt. „Metody leczenia w sanatorium Hermanna Brehmera” wygłosiła prof. dr hab. n. med. Ewa Augustynowicz-Kopeć, Dyrektor Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie. W swoim wystąpieniu przeanalizowała XIX-wieczne metody terapeutyczne z perspektywy współczesnej wiedzy medycznej.

Profesor Augustynowicz-Kopeć zaznaczyła, że Görbersdorf stał się kolebką rewolucyjnej zmiany w podejściu do leczenia gruźlicy - schorzenia uznawanego wówczas za bezwzględnie śmiertelne. Dr Brehmer jako pierwszy wprowadził w życie kompleksowy program higieniczno-dietetyczny i klimatyczny, oparty na:

• rygorze sanatoryjnym,
• stałej ekspozycji na czyste, górskie powietrze,
• odpowiednio zbilansowanej diecie,
• stopniowanym wysiłku fizycznym.

Choć założenia te powstawały jeszcze przed odkryciem prątka gruźlicy przez Roberta Kocha, z dzisiejszej perspektywy mikrobiologicznej i klinicznej dowodzą one niezwykłej intuicji naukowej twórcy ośrodka. Stworzony przez niego model leczenia holistycznie wzmacniał odporność organizmu, stając się wzorcem dla sanatoriów w całej Europie oraz kładąc podwaliny pod nowoczesne standardy pulmonologiczne.

Historyczny smak i spacer pamięci

Wyjątkowym akcentem wydarzenia była możliwość skosztowania potraw przygotowanych według dawnych receptur dr. Brehmera – tych samych, które serwowano niegdyś pacjentom sokołowskiego sanatorium. Następnie uczestnicy udali się na wspólny spacer zabytkowym Parkiem Brehmera do rodzinnego grobowca założyciela ośrodka.

Wieczór artystyczny w Kurhausie Brehmera

Zwieńczeniem całodniowych obchodów był kameralny wieczór artystyczny, zorganizowany w klimatycznej, zabytkowej czytelni biblioteki w Kurhausie Brehmera.

• Pod hasłem „Lekarze grają dla lekarza” członkinie Orkiestry Dolnośląskiej Izby Lekarskiej zaprezentowały utwory J. Brandtsa Buysa, A. J. Romberga oraz R. Volkmanna.
• Centralnym punktem części literackiej było czytanie fragmentów powieści Empuzjon. Noblistka Olga Tokarczuk wraz z mężem odczytali po polsku i niemiecku ustępy poświęcone Sokołowsku oraz postaci dr. Brehmera. Z kolei redaktor naczelny tygodnika „Polityka” Jerzy Baczyński, przybliżył dawne relacje i wspomnienia pacjentów przebywających w Görbersdorfie.

Składamy serdeczne podziękowania organizatorom oraz wszystkim uczestnikom wydarzenia za niezwykłą dbałość o pamięć o twórcach nowoczesnego lecznictwa klimatycznego. Pielęgnowanie tego bogatego dorobku historycznego bezpośrednio wpisuje się w misję Koalicji - budowania nowoczesnej, opartej na wartościach i tradycji opieki nad pacjentami z chorobami układu oddechowego w Polsce.